“The Departed” ile aldığı Oscar’a kadar hakkının bilinçli olarak yendiğini düşündüğüm muhteşem yönetmen Martin Scorsese’i zirveye taşıyan film Taxi Driver. Eşsiz senaryosu, yönetmenin sıra dışı tekniği ve tüm bu güzelliklerin üzerine Robert De Niro’nun muhteşem oyunculuğunun da eklenmesi ile ortaya çıkan bu film; farklı sinematografik anlatımı ile Martin Scorsese’i sinemaseverlerin gönlüne adeta çiviledi. Filmin jeneriğinden tutun, son sahnesine kadar kullanılan kamara açıları, ışıklar ve oyuncuların kadrajdaki yerleri ile sinema üzerine ders veren bir film. Şimdi izninizle bende buraya filmin ilk birkaç saniyesinin çözümlemesini yazacağım…
Tamamen siyah bir fon üzerine kırmızı ve sert bir punto ile dağıtımcı firmanın yazısı çıkar. (bkz. “War Of The Worlds” Çözümleme) Bu sırada derinden bir müzik gelmektedir. Firmanın isminden sonra büyük harfler ile “Robert De Niro” yazısı gelir. Yazı yine kırmızı ve sert bir punto ile yazılmıştır. Kadrajın ortasında değil hafif bir şekilde aşağılara yazılmıştır. Sonra müzik ritmini değiştirir ve filmin ilk karesi kadraja girer. Sisli bir görünüm vardır. Müzikteki ritmin artması ile birlikte bu sisli görünümün arkasından alt açı ile kahramanımızın mehşur taksisi çıkmaya başlar. Ürkütücü bir şekilde ekrana yaklaşır ve kadrajın sol tarafına doğru yaklaşarak görüntüden ayrılır. Tam burada olağandışı bir görüntü ile karşı karşıya kalır izleyici. Filmin ismi yani Taxi Driver yazısı belirir ekranda ama bu yazı taksinin geçişi ile birlikte, hemen arkasından tersten çıkar…
Buraya kadar (yani çözümlemesini yapacağım bölümün) filmin nasıl olduğunu kısaca hatırlatmak istedim. Şimdi gelelim bu olanların sinematografik bir anlatım ile nasıl desteklendiğine… Kırmızı her zaman karamsarlığı, kötülüğü simgeler ve bizim usta Scorsese daha filmin ilk saniyesinde bizde karamsar bir insan ile karşılaşacağımız izlenimini yaratır. Nitekim Robert De Niro yazısı ilk çıktığında siyah üzerine kırmızı ile yazılmış ve kadrajın alt taraflarındadır. Bu da kahramanın filmdeki seviyesini belirtir. Birkaç saniye bu yazı kadrajda kaldıktan sonra sisli bir görüntü ile karşılaşır izleyici. Bu giriş sahnesi müzik ile tamamen bütünleşmiş bir şekilde anlatılır izleyiciye. Sis genellikle cehenneme gönderme yapmaktadır. Peki, Scorsese neden cehenneme gönderme yapmak ister? filmin ilerleyen dakikalarında kendi doğruları ile çatışan bir karakter ile tanışacağız. Karakterin çevresinde birçok kötü insan olacak ve bu kötülerin çoğu ana karakter tarafından öldürülecek. (e kötüler cehenneme gitmez mi?) Ve öldürülen bu insanların hemen hemen hepsinin de kahramanın taksisi ile bir ilişkisi var. Dikkat edecek olursanız cehenneme gönderme yaparken yani ilk sahnede sislerin yerden yükseldiği gösterilirken bizim meşhur taksi sisi bir canavar gibi yarıp geliyor. Yani cehennemin içinden güçlü bir şeymiş gibi çıkıyor. Filmin sonunda da öyle oluyor. Kötü olanlar ölürken kahraman hayatta kalıyor ve cehenneme gitmekten o anlık kurtuluyor. Peki, neden alt açı. Alt açının kullanılma nedeni zaten yukarıda anlattıklarımın çoğunun sinematografik bir dille anlatılması içindir. Sonuçta sinema filmi çekiyor adam ve bunun mümkün olduğu kadar sinema kuralları içinde olması lazım… şimdi gelelim müziğin bu sahnedeki etkisine. Sisli görüntünün altından taksinin çıkması ile birlikte bir bas sesi gittikçe sıklaşarak vurmaya başlar. Bu iki kez tekrarlar. Bu esnada taksi izleyicinin üstüne üstüne gitmektedir ve müzik ile birkilte bu taksinin, sıradışı çok önemli bir taksi olduğu vurgulanmak istenir.
En ilginç olan kısım taksinin arkasından çıkan Taxi Driver yazısının neden tersten çıktığıdır. Bir filmi tanımlayan filmin bütününü kapsayan şey filmin ismidir. Ve bu isim filmin içeriğini temsil eder. Dolayısıyla isim üzerinde yapılan değişiklikler de filmin gidişatı hakkında bize bilgi verir. Burada yazının ters bir şekilde çıkması izleyicide tıpkı çarpık karelemedeki durumun verdiği psikolojik bir gerilim etkisi yaratır. Düşünsenize haberleri izliyorsunuz ve tüm alt yazılar ekranın solundan değil de sağından çıkıyor. Sizde bir rahatsızlık, bir gerginlik yaratmaz mı bu. İşte tıpkı bunun gibi bir şey. Tamam, gerilimi yarattık ve izleyici bundan rahatsız oldu. Ama neden gerilim yaratma isteği duydu yönetmen? neden izleyiciyi rahatsız etme isteği duyu? Buradan iki anlam çıkıyor ve ikisi de filme tamamen paralel. Tam da bu noktada filmin senaryosu devreye giriyor. Birinci anlam; kahramanın hiçbir işinin yolunda gitmemesi, hiçbir şeyin istediği gibi olmaması yani kısacası hayatındaki herşeyin ters işlemesi. İkinci anlam ise kahraman yani taksi şoförünün bilindik taksi şoförlerine benzemediği yani normal bir insan olmadığı… o sahneden bu anlamları çıkarmanın iki temel kuralı var. Birinci anlamın çıkması için o sahneyi izlerken kendinize şu soruyu sorun… Filmin ismi neyi temsil ediyor ve bu isim nasıl çıkıyor? Cevap; filmin ismi, filmin içeriğini temsil ediyor ve içerik sıradışı yani ters. İkinci anlamı çıkarmak için de şu soruyu sorun… Filmin ismi neyin arkasından ters bir şekilde çıktı? Cevap; kahramanın taksisinin arkasından çıktı ve bu da demek oluyor ki film içeriğindeki ters giden tüm şeyler kahramanımızın yaşamını da etkileyecek ve bundan dolayıdır ki kahramanımız zamanla normal taksi şöförlerinen farklı olmaya doğru yönelecek… buraya kadar daha 20-30 saniyelik bir bölümün çözümlemesini yazdım. Eğer birkaç dakikayı yazmaya kalkışırsam sanırım bir 10 sayfa falan alır ve benim bunu yapabilecek gücüm şimdilik yok. Taxi Driver filmi gerçekten sinema ile uğraşan her insanın izlemesi gereken bir film olmakla beraber. Sanatsal açıdan ve verdiği mesajlar bakımından da sinema ile uğraşmayan her insanın izlemesi gereken bir film… izleyin ve çözümlemenin geri kalanını da siz yapın. Eminim ki beğeneceksiniz.
-Serhat DEMİREL
